Çocuğum Arkadaş Edinemiyor: Nasıl Destek Olabilirim?

Bu yazıda çocukların arkadaşlık kurmakta neden zorlanabileceğini, ebeveynlerin evde neler yapabileceğini ve hangi durumlarda destek almanın önemli olduğunu ele alıyorum.

Çocuklar arkadaş edinmekte neden zorlanır?

• Mizaç: bazı çocuklar yeni ortamlarda daha temkinlidir; önce izler, sonra katılır.
• Utangaçlık: çocuk oyuna katılmak ister ama nasıl başlayacağını bilemeyebilir.
• Yeni okul veya sınıf: mevcut grupların içine girmek zaman alır.
• Gelişmekte olan beceriler: sıra beklemek, paylaşmak, kaybetmeye dayanmak gibi beceriler zamanla gelişir.
• Duygusal yük: evdeki bir değişiklik (örneğin yeni bir kardeş) ya da kaygı, çocuğun sosyal ilişkilere ayıracağı enerjiyi azaltabilir.

Ne olağan, ne dikkat gerektirir?

Az sayıda ama yakın arkadaşı olan, yalnız oynamaktan da keyif alan bir çocuk için genellikle endişelenmek gerekmez. Her çocuğun kalabalık bir arkadaş çevresine ihtiyacı yoktur. Yaşa göre beklenti de değişir: okul öncesinde çocuklar çoğu zaman yan yana oynar, gerçek anlamda birlikte oyun ve kalıcı arkadaşlıklar ilerleyen yaşlarda belirginleşir (Rubin, Bukowski ve Parker, 2006).

Daha yakından bakmayı gerektiren durumlar şunlardır: çocuk arkadaşı olmadığı için sık sık üzülüyorsa, okula gitmek istemiyorsa, teneffüslerden kaçınıyorsa ya da uzun süredir hiç arkadaşlık kuramıyorsa. Araştırmalar, çocuklukta akranlarla uzun süren güçlüklerin ilerleyen yıllarda uyumu etkileyebildiğini gösteriyor (Parker ve Asher, 1987); bu yüzden kalıcı görünen zorlanmaları ciddiye almak önemlidir. Okul isteksizliği eşlik ediyorsa Çocuğum Okula Gitmek İstemiyor yazısına da bakabilirsiniz.

Evde nasıl destek olabilirsiniz?

• Önce dinleyin. “Neden arkadaş edinemiyorsun?” yerine “Teneffüste neler oluyor?” gibi açık sorular sorun.
• Küçük buluşmalar düzenleyin. Kalabalık doğum günleri yerine bir arkadaşla, evde ya da parkta kısa bir oyun daha kolay olabilir.
• İlgi alanlarından yola çıkın. Çocuğun sevdiği bir etkinlik, benzer ilgilere sahip çocuklarla tanışmak için doğal bir ortam sağlar.
• Oyunla prova yapın. Evde oyuncaklarla “oyuna nasıl katılırım” ya da “hayır nasıl derim” gibi durumları canlandırmak çocuğa güven verebilir.
• Karşılaştırmayın ve etiketlemeyin. “Kardeşin ne kadar sosyal” ya da “Sen hep utangaçsın” gibi ifadeler çocuğun kendine bakışını zorlaştırabilir.
• Öğretmenle konuşun. Sınıf içindeki ilişkileri en yakından gören kişilerden biri öğretmendir.

Akran zorbalığından şüphelenirsem ne yapmalıyım?

Çocuk sürekli dışlandığını, alay edildiğini ya da itilip kakıldığını anlatıyorsa, eşyaları kayboluyor veya zarar görüyorsa ya da okul saatleri yaklaştıkça huzursuzlanıyorsa zorbalık ihtimalini ciddiye alın. Çocuğu suçlamadan dinleyin, anlattıklarını not edin ve okul yönetimi ile öğretmenle hemen iletişime geçin. Çocuğun güvenliği tehlikedeyse 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın.

Oyun terapisi nasıl yardımcı olabilir?

Çocuklar ilişkilerde yaşadıkları zorlukları çoğu zaman sözle değil oyunla anlatır. Yönlendirmesiz Oyun Terapisi’nde çocuk, güvenli bir ilişki içinde duygularını ifade etmeyi ve ilişki kurmanın farklı yollarını deneyimleyebilir. Bu yaklaşımı Oyun Terapisi Nedir? yazısında anlattım.

Ne zaman destek almak gerekir?

Arkadaşlık sorunu birkaç aydır sürüyorsa, çocuğun genel mutluluğunu, okula gitme isteğini ya da uykusunu etkiliyorsa veya zorbalık yaşandıysa bir uzmana danışmak iyi olur. Çalışma biçimimi Çocuklarla Psikoterapi sayfasında bulabilirsiniz. Görüşme planlamak için Randevu & İletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.