Kardeş Kıskançlığı: Ebeveynler Ne Yapabilir?

Bu yazıda kardeş kıskançlığının nedenlerini, yeni bebek döneminde ve kardeşler arası çatışmalarda ebeveynlerin neler yapabileceğini ele alıyorum.

Kardeş kıskançlığı neden olur?

Çocuk için ebeveynin ilgisi, güvende hissetmenin temelidir. Yeni bir kardeş geldiğinde ya da kardeşlerden biri daha fazla ilgi gördüğünde, çocuk bu güvenin sarsıldığını hissedebilir (Dunn ve Kendrick, 1982). Kıskançlık, aslında “Beni hâlâ seviyor musun?” sorusunun bir ifadesidir.

Kıskançlığı artırabilecek durumlar şunlardır:

• Yeni bir bebeğin doğumu
• Kardeşler arasında sık karşılaştırma yapılması
• Kardeşlerden birinin hastalık gibi nedenlerle daha fazla ilgiye ihtiyaç duyması
• Taşınma, okul değişikliği gibi başka değişikliklerin aynı döneme denk gelmesi

Hangi davranışlar görülebilir?

• Daha küçükmüş gibi davranma: parmak emme, bebek gibi konuşma, altına kaçırma
• Kardeşe karşı öfke, itme ya da vurma
• Ebeveyne daha çok yapışma ya da tam tersine uzak durma
• Uyku ve yeme düzeninde değişiklikler

Bu davranışlar çoğu zaman geçicidir ve çocuk yeni düzene alıştıkça azalır. Kardeş doğumunun ilk çocuk üzerindeki etkilerini inceleyen araştırmalar da gerileme ve davranış değişikliklerinin sık görüldüğünü, ancak çocuktan çocuğa büyük farklılık gösterdiğini ortaya koyuyor (Volling, 2012). Kıskançlık her zaman açıkça görünmeyebilir; bazı çocuklar kardeşine aşırı ilgi gösterirken içten içe öfke taşıyabilir. Kardeşler büyüdükçe kıskançlık da biçim değiştirir: oyuncak, ebeveynin övgüsü, başarı ya da arkadaşlar üzerinden kendini gösterebilir.

Yeni bebek geldiğinde neler yapabilirsiniz?

• Önceden hazırlayın. Bebeğin gelişini çocuğun yaşına uygun bir dille anlatın; resimli kitaplar yardımcı olabilir.
• Rutinleri koruyun. Uyku saati, masal okuma gibi alışkanlıkların sürmesi çocuğa güven verir.
• Ona özel zaman ayırın. Günde kısa da olsa yalnızca onunla geçirilen bir zaman, “sen hâlâ önemlisin” mesajı verir.
• Bakıma katılmasına izin verin. Çocuğun isterse bebeğin bakımına küçük yardımlarla katılması kendini değerli hissettirebilir.
• Duygusunu kabul edin. “Bazen kardeşine kızıyorsun, bu çok anlaşılır” demek, çocuğun duygusunu sözle ifade etmesine yardım eder.

Kardeşler kavga ettiğinde ne yapmalı?

• Güvenliği önceliklendirin. Fiziksel zarar söz konusuysa hemen araya girin ve sınırı net koyun: “Vurmak yok.”
• Hakem olmaktan kaçının. Her kavgada suçlu aramak yerine, her iki çocuğun da duygusunu dinleyin.
• Çözümü birlikte arayın. Yaşları uygunsa, çocukların kendi aralarında çözüm bulmasına alan tanıyın.
• Karşılaştırmayın. “Ağabeyin senin yaşındayken…” gibi cümleler kıskançlığı besler.
• Eşit değil, ihtiyaca göre davranın. Her çocuğun ihtiyacı farklıdır; adalet her şeyi eşit bölmek değil, her çocuğu görmektir.

Oyun terapisi nasıl yardımcı olabilir?

Küçük çocuklar kıskançlık, öfke ve kaybetme korkusu gibi karmaşık duyguları çoğu zaman sözle değil oyunla ifade eder. Yönlendirmesiz Oyun Terapisi’nde çocuk bu duyguları güvenli bir ortamda oyun yoluyla dışa vurabilir ve anlamlandırabilir. Bu yaklaşımı Oyun Terapisi Nedir? yazısında anlattım.

Ne zaman destek almak gerekir?

Kıskançlık aylar geçmesine rağmen azalmıyorsa, kardeşe yönelik saldırganlık sıklaşıyorsa ya da çocuğun uykusunu, okulunu veya genel mutluluğunu belirgin biçimde etkiliyorsa bir uzmana danışmak iyi olur. Çalışma biçimimi Çocuklarla Psikoterapi sayfasında bulabilirsiniz; küçük yaşlarda Ebeveyn Danışmanlığı ile de başlanabilir. Kıskançlığa ebeveynden ayrılmakta zorlanma eşlik ediyorsa Çocuklarda Ayrılık Kaygısı yazısı da yol gösterebilir. Görüşme planlamak için Randevu & İletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.